Sorbenty – pierwsza pomoc w wyciekach

Niebezpieczeństwo na stacji paliw to niekoniecznie wielki pożar lub efektowny wybuch. Takie sytuacje zdarzają się na szczęście zazwyczaj w amerykańskich filmach sensacyjnych. Współcześnie stosowane zbiorniki i systemy podawania paliwa w zasadzie całkowicie eliminują takie katastrofy. Jednak każdy pojazd może stwarzać pewne zagrożenia, których źródłem może być wyciek paliwa lub innych płynów eksploatacyjnych

Nie tylko paliwo

Najczęściej spotykanym problemem na stacji paliw jest wyciek paliwa. Może być spowodowany przez nieprawidłowe tankowanie – „dopychanie” w celu zatankowania „pod korek”, nieszczelny zbiornik paliwa czy przypadkowe naci śnięcie pistoletu poza bakiem. Ekstremalną sytuacją jest wyrwanie węża dystrybutora przez pojazd odjeżdżający w czasie lub po tankowaniu, ale i takie wypadki mają czasami miejsce. Oprócz paliwa, z auta mogą wy dostać się inne, potencjalnie niebezpieczne substancje. Jest to olej silnikowy, olej z przekładni kierownicy, płyn chłodzący lub płyn hamulcowy. Te go typu wycieki mogą być spowodowane usterkami pojazdu lub brakiem umiejętności kierowców, którzy nie zawsze wiedzą gdzie i w jaki sposób na leży wlać odpowiedni płyn. Często też czując, że z samochodem dzieje się coś niedobrego, kierowcy w poszukiwaniu pomocy odruchowo zjeżdżają na pierwszą stację benzynową po drodze.

Dlaczego wycieki są niebezpieczne?

Każdy z wyżej wymienionych wycieków niesie za sobą pewne określone niebezpieczeństwo. Po pierwsze jest to zagrożenie pożarem w przypadku wy cieku paliwa. Kolejnym jest powstanie bardzo śliskiej nawierzchni co może spowodować wypadek na samej stacji lub poza nią poprzez przywarcie do opon śliskiej substancji – na przykład oleju. Wsiąkające w podłoże paliwa i płyny mogą przedostać się do gleby, a co za tym idzie do wód gruntowych powodując niemożliwe do usunięcia miejscowe zanieczyszczenia. Glikol, który jest składnikiem płynów do układów chłodzących jest silną trucizną dla wszystkich żywych organizmów. Dlatego każdy, nawet niewielki wyciek na stacji paliw powinien być jak najszybciej zneutralizowany i zlikwidowany przez pracowników. Ważne jest również, aby kierowca poinformował o tym fakcie obsługę stacji – to niczym nie grozi, wprost przeciwnie – wyciek będzie łatwiejszy do usunięcia i nie stworzy żadnego zagrożenia. Niestety kierowcy często po prostu wstydzą się przyznać lub obawiają jakiś konsekwencji finansowych. Każda stacja paliw musi być wyposażona w „zestaw pierwszej pomocy” przy wyciekach, którego podstawowym elementem powinien być sorbent dobrej jakości.

Co to jest sorbent?

Sorbent jest to substancja, której właściwości pozwalają na zbieranie, zatrzymywanie i pochłanianie różnego rodzaju cieczy takich jak produkty ropopochodne (paliwa i oleje), kwasy, zasady i inne płyny. Sorbenty działają na zasadzie pochłaniania płynnych substancji wewnątrz – jest to proces nazywany absorpcją lub na powierzchni – proces nazywany adsorpcją. Często zachodzą one równocześnie. Dodatkowo niektóre sorbenty wchodzą w reakcje chemiczne ze szkodliwymi składnikami doprowadzając do ich neutralizacji. Dawniej jako sorbentów używano piasku, trocin lub czyściwa, obecnie stosuje się o wiele bardziej zaawansowane preparaty, a co za tym idzie – bardziej efektywne. Najczęściej są to specjalne granulaty mineralne, których najważniejszą cechą jest odpowiednia chłonność.

Czym charakteryzuje się sorbent dobrej jakości?

Wysoka zdolność absorpcji to pod stawowe kryterium wyboru. Sorbenty wchłaniają ilości cieczy znacznie przewyższającą ich masę własną. Kolejną cechą jest wodoodporność. Dzięki te mu można stosować je na zewnątrz, w czasie opadów. Same nie absorbują wody i nie dopuszczają do powstawania mieszanki wody ze szkodliwymi cieczami. Używane na stacjach paliw sorbenty w postaci granulatów muszą być również wytrzymałe mechanicznie, co ułatwia ich sprzątanie, transport i utylizację bez powstawania szkodliwych pyłów. Sorbenty powinny posiadać atest higieniczny Państwowego Zakładu Higieny i nadawać się do utylizacji zgodnie z Ustawą o Odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. z późniejszymi zmianami oraz Ustawą Prawo Ochrony Środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r. z późniejszymi zmianami. Sorbenty powinny być uniwersalne, co pozwala stosować je do wszystkich spotykanych na stacji paliw wycieków, a także eliminuje problem rozpoznania rozlanej substancji. Granulat nie może być zbyt gruby – wtedy nie wnika w szczeliny podjazdu, nie może być również zbyt miałki – utrudnia to jego posprzątanie i pozostawia niepożądane ślady. Biorąc pod uwagę stronę ekonomiczną należy zestawić cenę sorbentu z jego chłonnością, możliwością kilkukrotnego wykorzystania, a także z kosztem utylizacji. Sorbenty o wyższej chłonności są droższe.

Jak wygląda w praktyce zastosowanie sorbentu?

Jest bardzo proste. Pracownik stacji posypuje sorbentem plamę rozlanej cieczy, zgodnie z instrukcją czeka do kilku minut na całkowite wchłonięcie substancji, następnie zamiata granulat i umieszcza w pojemniku przeznaczonym na zużyte sorbenty. Jako odpady niebezpieczne o kodzie 15 02 02* we dług obowiązującego prawa sorbenty muszą być przekazywane do unieszkodliwienia wyłącznie uprawnionemu – posiadającemu odpowiednie zezwolenia – odbiorcy. Każdy bez wyjątku sorbent musi zostać zutylizowany przez specjalistyczną firmę. Nie wolno wyrzucać ich nawet w niewielkich ilościach do pojemników na mieszane ani żadne inne odpady. Personel stacji powinien być dokładnie przeszkolony jak używać konkretnych sorbentów, w jakich ilościach należy sypać granulat i co zrobić ze zużytym sorbentem. Szkolenie tego typu jest tym bardziej ważne, że w związku z coraz lepszym stanem technicznym pojazdów do wycieków dochodzi stosunkowo rzadko, co może zaskoczyć początkującego pracownika, który nie będzie wiedział jak postąpić w awaryjnej sytuacji. Na stacji paliw sorbent powinien być przechowywany w łatwo dostępnym i znanym wszystkim pracownikom miejscu. Najczęściej stosowany zestaw to wiaderko z sorbentem, często w postaci dwudzielnego pojemnika na nowy i zużyty, łopatka do posypywania i szczotka do sprzątania wykorzystanego granulatu. W razie wycieków o znacznej powierzchni pracownicy powinninatych miast powiadomić Straż Pożarną lub odpowiednie służby ratunkowe. Właściwy dobór sorbentów wpływa nie tylko na bezpieczeństwo, ale również pośrednio na wizerunek stacji. Świadomi klienci zwracają coraz częściej uwagę na czystość i aspekty ekologiczne stacji paliw. Dlatego wszystkie, nawet najmniejsze i na pozór nieszkodliwe wycieki powinny być natychmiast neutralizowane, a ślady po nich starannie posprzątane.

Marcin Pabich